W ROCZNICĘ SPROWADZENIA 1 PUŁKU CZOŁGÓW

W czerwcu 1919 roku zakończyło się sprowadzanie do Polski 1 pułku czołgów, którego koncentracja odbywała się w rejonie Łodzi. Na pamiątkę tamtego wydarzenia, przed czterema laty, Minister Obrony Narodowej ustanowił święto czołgisty. Obchodzimy je właśnie dziś 17 czerwca.

Dokładnie 94 lata temu, Polska stała się posiadaczem największych sił pancernych w tej części Europy. Wojsko Polskie dysponowało 120 wozami Renault FT, które już w sierpniu tego samego roku, uczestniczyły w pierwszych starciach z armią czerwoną. Rok później wojska pancerne uczestniczyły w Bitwie Warszawskiej. Czołgi odcięły drogę odwrotu bolszewickiemu Korpusowi Konnemu Gaja, któremu udało się jeszcze wyrwać. Definitywne zamknięcie kotła nastąpiło kilka dni później.

Zmagania z tamtego okresu docenili zachodni historycy. Ekspert broni pancernej Steven Zaloga pisał w swojej pracy poświęconej Renault FT następująco: Takich umiejętności i poświęcenia czołgistów nie widziano nawet na froncie zachodnim w roku 1918. Świadczy to o wysokich zdolnościach załóg oraz umiejętnej improwizacji w trudnych warunkach.

wojsko-polskie-renault-FT

Polscy czołgiści potrafili wykorzystać mocne strony pojazdu, a słabe nadrabiali uporczywością i umiejętnością improwizacji. Podczas bitwy warszawskiej przeprowadzili manewr oskrzydlający, który pozwolił zamknąć drogę ucieczki Korpusowi Konnemu Gaja.

Należy pamiętać, że pojazdy nie były przeznaczone do dużych operacji polegających na flankowaniu dużych zgrupowań przeciwnika. Wiele części psuło się po kilku dniach walk, a jednak czołgistom udało się odciąć drogę odwrotu, wspomnianemu już, Korpus Konny Gaja. Heroiczne akcje tamtych dni zostały uhonorowane aż 34 odznaczeniami Virtuti Militari.

Potem nastąpiły lata pokoju, podczas którego następował zrównoważony rozwój nowej broni w Polsce. Najlepszą konstrukcją wybudowaną w tamtym czasie był wybudowany na licencji brytyjskiej pojazd oznaczony 7TP. Siedmiotonowy czołg lekki, dorównywał lub przewyższał osiągami konstrukcje budowane w tamtym czasie za zachodnią granicą (Pz I i Pz II). Na deskach kreślarskich były projekty czołgów 10TP oraz 14TP, niestety wybuch wojny pokrzyżował plany wyprodukowania średniego czołgu w Polsce.

czolg-renaultft-wojsko-polskie

Oto próbka improwizacji polskich czołgistów. fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe.

Kampania wrześniowa w świadomości przeciętnego Polaka to pasmo klęsk oraz obraz kawalerzysty pędzącego z szabla na niemieckie tanki. Jeszcze kilka lat temu mało, kto wiedział, że w pierwszych dniach września na południu Polski wschodziła gwiazda Stanisława Maczka, ówczesnego dowódcy 10 Brygady Kawalerii, oraz jego żołnierzy. W starciach pod Jordanowem, Wiśniczem, Łańcutem i Rzeszowem, Polscy pancerniacy zadali ciężkie straty niemieckiemu XXII Korpusowi Pancernemu. Ze względu na ogólną sytuację na froncie, żołnierze przekroczyli granicę polsko-węgierską i udali się na zachód.

Wiosną 40 roku we Francji, żołnierze gen. Maczka znów musieli walczyć głównie osłaniając wycofujące się wojska. Fatalna sytuacja na całym froncie uniemożliwiła odniesienie jakiegokolwiek sukcesu na francuskiej ziemi. Polscy pancerniacy na zachodzie musieli czekać całe cztery lata na możliwość ponownej walki z Panzerwaffe.

odznaka rozpoznawcza na mundur wyjściowy 10 brygady kawalerii pancernej

Oznaka rozpoznawcza na mundur wyjściowy 10 Brygady Kawalerii Pancernej

Trochę krócej czekali czołgiści z 1 Warszawskiej Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. We wrześniu jednostka brała udział w walkach pod Lenino. Latem 1944 roku, pancerniacy toczyli walki z 1 Dywizją Pancerno-Spadochronową „Hermann Goring”. Żołnierze 1 brygady walczyli jeszcze pod Jabłonną w walkach o Pragę, Bydgoszcz, Wał Pomorski, Mirosławiec. Na początku 1945 roku toczyli zacięte walki o trójmiasto, gdzie zakończyli swój szlak bojowy. Na froncie wschodnim sformowano też 5 Pułk Czołgów Ciężkich, jednakże swój szlak bojowy, jednostka rozpoczęła dopiero w kwietniu 1945 roku. Uczestniczyła w walkach w operacji Berlińskiej, kończąc udział w wojnie w rejonie Lobendau.

Przez cały ten czas w Szkocji szkolili się, żołnierze 1 Dywizji Pancernej. Najpierw na Centaurach, a następnie na Cromwellach, z którymi ruszyli w bój pod koniec lipca 1944 roku. Najsłynniejsza bitwa z ich udziałem to walki pod Falaise, gdzie blokowali drogę ucieczki, żołnierzy 5 i 7 Armii Niemieckiej. Odpierali niemieckie ataki z trzech stron, wreszcie z pomocą przyszła im kanadyjska dywizja pancerna. Na początku września dywizja wkroczyła do Belgii, a następnie do Holandii, gdzie dowódca polskiej jednostki stał się niemalże bohaterem narodowym. W kwietniu 1945 roku pancerniacy Maczka wkroczyli na teren III Rzeszy kończąc szlak bojowy w Wilhelmshaven.

Stefan_Batory

Stefan Batory, patron 9 Brygady Kawalerii Pancernej

W 1947 dywizja została rozwiązana. W tym samym czasie w Polsce następował rozwój sił pancernych. Uruchomiono produkcję „polskich” T-34, a z biegiem lat, kolejnych konstrukcji radzieckich. Polacy mogli oglądać je na defiladach, w tym podczas wielkiej parady wojskowej z okazji 1000-lecia państwa polskiego. Niestety w 1968 roku polscy pancerniacy musieli brać udział w interwencji w Czechosłowacji. Również społeczeństwo na własnej skórze mogło przekonać się jak wygląda działanie czołgów w mieście. Tak było w 1970 roku podczas rewolty, jaka wybuchła w grudniu na wybrzeżu oraz dekadę później podczas stanu wojennego.

W nowej rzeczywistości, po 1990 roku, zmalała ilość sprzętu, którym dysponuje Wojsko Polskie. Przez długie lata, najnowocześniejszą konstrukcja był PT-91 Twardy, który był modyfikacją T-72. Obecnie najnowocześniejszymi czołgami w wojsku polskim są niemieckie Leopardy 2 A4. Szkoda, że po 94 latach nie mamy w pełni polskiej konstrukcji, która służyłaby Wojsku Polskiemu. Co jakiś czas słyszy się o nowym programie. Ostatnimi czasy głośno było o projekcie „Anders”, ale został on zarzucony. Czy dane nam będzie obejrzeć kiedyś na defiladzie polski czołg?

Polscy czołgiści zgrupowani są obecnie w kilku jednostkach. Są to:

  • 11 Lubuska Dywizja Kawalerii Pancernej
  • 10 Brygada Kawalerii Pancernej w Świętoszowie
  • 34 Brygada Kawalerii Pancernej w Żaganiu
  • 1 Warszawska Brygada Pancerna w Wesołej
  • 9 Brygada Kawalerii Pancernej w Braniewie
czolg-t72-9brygada-kawalerii-pancernej

Czołg T-72M1 z 9 Brygady Kawalerii Pancernej

Pancerniacy znani są nie tylko z ciężkiej, lecz ekscytującej służby, lecz również z dbałości o pamięć o swych kolegach, którzy przecierali szlak przed kilkudziesięcioma laty. Jeśli się mylę proszę o poprawienie, ale zaryzykuję stwierdzenie, że w Polsce obecnie istnieją dwa prężne ośrodki kultywujące pamięć o polskich pancerniakach. To Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu oraz Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Obie placówki mają po kilkanaście rozmaitych pojazdów gąsienicowych. Najstarszy, Renault FT (o którego oba miasta stoczyły batalię) znajduje się w Warszawie. Najnowszy nabytek, brytyjski Centaur, jest właśnie w drodze do Poznania.

Nie zapominam też o wielu pasjonatach i miłośnikach rekonstrukcji oraz broni pancernej, którzy grupując się w stowarzyszeniach rekonstrukcji historycznej, przybliżają wydarzenia i bitwy, w których swój upór, charakter i maszyny sprawdzali polscy czołgiści. Dziś jest ich święto!

Modelstory 17 czerwca 2013 GŁÓWNA, NIUSY