T1, PIERWSZY ŚREDNI CZOŁG JANKESÓW

Na początku lat 20-tych ubiegłego wieku, amerykanie pracowali nad projektem czołgu średniego, który byłby w stanie rozwijać większe prędkości. W tamtym czasie w arsenale sił pancernych USA znajdowały się Mk VIII Tank oraz Six Ton M1917. Oba czołgi rozwijały prędkość poniżej 10 km/h.

W tamtym czasie znane były już koncepcje użycia czołgów szybkich. Plan 1919 zakładał wykorzystanie ich do siania chaosu na tyłach wroga oraz prowadzenia operacji, których celem było odcięcie od zaopatrzenia armii broniących nieatakowanych odcinków. Nie był to jeszcze Blitzkrieg jaki objawił się z całą siłą światu w 1939 roku, ale bez wątpienia twórcy „wojny błyskawicznej” opierali się w swych przekonaniach właśnie na wspomnianym dokumencie. Bez wątpienia Amerykanom potrzebny był szybki czołg. Inspiracji szukali wśród brytyjskich konstrukcji.

M1921-medium-tank-testy-Aberdeen

Na zdjęciu M1921, pierwszy prototyp czołgu średniego za oceanem. Uzbrojony był w armatę 57 mm oraz dwa karabiny Browninga. fot. Sherman, A History of the American Medium Tank.

Anglicy w 1919 roku byli w trakcie prac nad pojazdem Medium Mark D. Podczas testów rozwijał prędkość nawet 37 km/h. W tamtych czasach było to bardzo dobre osiągnięcie. Z uwagi, że istniała wówczas anglo-amerykańska komisja ds. budowy czołgów, jankesom łatwiej było podpatrywać rozwiązania stosowane przez Brytyjczyków. Major R.E. Carlson, członek tejże komisji był autorem głównym założeń, które miał spełniać nowy amerykański czołg. Po ich akceptacji, którą dokonał gen. brygady S.D. Rockenbach, rozpoczął się proces projektowania czołgu. Był 18 sierpnia 1919 roku.

MEDIUM M1921

Nowa konstrukcja miała ważyć 18 ton, a osiągi oscylować miały w granicy 25 km/. Zasięg to 100 km. Uzbrojeniem pojazdu było lekkie działo oraz dwa karabiny maszynowe. Amerykanie założyli, że pancerz będzie chronić załogę przed przeciwpancernymi pociskami, wystrzeliwanymi z karabinów maszynowych. Wymagania wobec pojazdu zaaprobowane zostały ostatecznie 4 października 1919 roku. Z miejsca rozpoczęto prace nad pełnowymiarowymi drewnianymi makietami. Były gotowe wiosną 1920 roku. Wywarły duże wrażenie na oceniających, z tego też względu po drobnych modyfikacjach wydano polecenie produkcji prototypu. W połowie kwietnia podjęto decyzję o budowie drugiego testowego pojazdu. Pierwszy z nich znany był później jako Medium Tank M1921.

M1921-czolg-proby

Wielkie chwile M1921, przeprawa przez rzekę na zbudowanym przez saperów moście pontonowym. fot. Sherman, A History of the American Medium Tank.

Prototyp gotowy był w grudniu 1921 roku. Wykonaniem modelu zajęły się zakłady zbrojeniowe w Rock Island. Kilka miesięcy później, w lutym 1922 roku, model został dostarczony do Aberdeen, gdzie znajdował się poligon, na którym rozpoczęto testy. Model ważył tak jak zakładano 18 ton. Załogę tworzyło czterech ludzi. Czołg wyposażono w silnik okrętowy Murray -Tregurtha o mocy 220 hp, które osiągał przy 1200 rpm. Na papierze wszystko wyglądało ok, jednakże podczas późniejszych testów okazało się, że jednostka napędowa jest w stanie osiągnąć jedynie 195 hp przy 1250 rpm. Osiągnięta moc pozwalała rozpędzić pojazd do prędkości jedynie 16 km/h, co nie wróżyło niczego dobrego dla przyszłości konstrukcji. Jak widać silnik zbudowany dla dużych szybkich łodzi, nie nadawał się do czołgów.

Jak już wspomniałem wyżej, model planowano uzbroić w działko oraz dwa km-y. Zainstalowano armatę kalibru 57 mm. W wieży znajdował się jeden km browninga, kalibru 7,62 mm. Drugi km (ten sam kaliber) zainstalowano w kopule na szczycie wieży. Pancerz miał grubość od 25 mm, w obrębie przedziału bojowego, do 9 mm w okolicach przedziału silnikowego. Gąsienice były szerokie na 45 cm.

czolg-M1922-muzeum

M1922 w Ordnance Museum. Jedyną zauważalną różnicą w stosunku do protoplasty jest układ zawieszenia, który charakteryzuje się wysoko zlokalizowanymi tylnymi kołami napędowymi. fot. nadesłał Michał Rafalski

Testy kontynuowano przez parę następnych lat. Zakończyły się dopiero w 1926 roku. Przez cały ten czas, konstruktorzy nie potrafili poradzić sobie z niedoborem mocy jednostki napędowej. Warto wspomnieć, że pomimo wielu problemów z jednostką napędową M1921 miał podczas swojej służby wielkie chwile. 25 czerwca 1925 roku ważący (po licznych modyfikacjach) 25 ton, M1921, przekroczył o własnych siłach most pontonowy. Udana próba oznaczała, że pojazd był w stanie współpracować z wojskami saperskimi i pomimo licznych problemów nie należało całkowicie rezygnować z projektu.

M1922

Drugi prototyp, nazwany Medium M1922 był podobny do pierwszego czołgu. Różnice polegały na wykorzystaniu w konstrukcji innego typu gąsienic, które były bardziej elastyczne. Z tego też względu nieznacznie zmodyfikowano zawieszenie. Charakteryzowało się ono tym, że tylne koła napędowe były zlokalizowane wyżej niż przednie koła napinające. Z tego też względu patrząc na zdjęcia przedstawiające M1922 z boku, można odnieść wrażenie, że czołg jest pochylony mimo to, że stoi na płaskim gruncie. W marcu 1923 roku, pojazd trafił na poligon w Aberdeen. Czołg charakteryzował się dobrymi właściwościami jezdnymi, był szybszy od M1921. Osiągał prędkość 24 km/h. Również był testowany przez kilka następnych lat. Kiedy rozpoczęto prace nad kolejną wersją czołgu średniego T1, M1922 odszedł na emeryturę. Do dziś spoczywa w miejscu, w którym go wówczas umieszczono, w Ordnance Muzeum.

prototyp-jarzmo-M1921

Po lewej pierwszy prototyp po prawej jarzmo armaty. fot. Sherman, A History of the American Medium Tank.

Lata 1921-1925 można podsumować, jako pierwszą fazę konstruowania czołgu średniego za oceanem. M1921 i M1922 posłużyły jak się okazało głównie testom i działaniom zmierzającym do poprawienia osiągów. Nowy/stary model, który został nazwany Medium Tank T1 był rozwinięciem poprzednich konstrukcji. Został on ukończony Rock Island Arsenal w 1927 roku. We wrześniu tego samego roku model trafił na dobrze znany dla czołgistów poligon w Aberdeen. Na pierwszy rzut oka nie różnił się od protoplastów. Różnice uwidaczniały się w detalach takich jak żaluzje będące częścią systemu wentylacyjnego. Zostały one zlokalizowane w tylnej części kadłuba.

MEDIUM T1

Tym co w dużej mierze odróżniało poprzednie modele od T1 był nowy silnik Packard V-8 o mocy 200 hp. Silnik ten miał opinię wytrzymałej i niezawodnej jednostki mimo to jego użycie nie pozwalało w pełni cieszyć się konstruktorom z osiągnięć. Największą prędkość, jaką udało się wówczas uzyskać było 25 km/h. Mimo to zarówno w Aberdeen jak i komisji oceniającej konstrukcje przeważały opinię, że czołg znacznie lepiej radzi sobie z dotychczasowymi problemami niż testowane w poprzednich latach M1921 i M1922. Z tego też względu 2 lutego 1928 roku określono wszystkie najważniejsze parametry konstrukcji, ale wiosną tego samego roku wycofano się z tego.

T1-sredni-czolg

T1 można rozpoznać po zamieszczonych w tylnej części pojazdu żaluzjach wentylacyjnych. fot. www.ww1artwork.jexiste.fr

Amerykanie nie zdecydowali się na realizację masowej produkcji. W zamian skoncentrowali się na kolejnych eksperymentach. I tak w lipcu 1928 roku, w miejsce 57 mm działa, wstawiono 75 mm haubicę, którą zamontowano kosztem przestrzeni ładunkowych. Czołg mieścił teraz 36 pocisków kalibru 75 mm. Czy haubica była skuteczna? Przeciwko czołgom lekkim (Six Ton M1917) tak. Przynajmniej takie były wyniki testów. Kolejne testy to kolejne modyfikacje. W kwietniu 1932 roku T1 został ponownie zmodyfikowany. Znów wymieniono jednostkę napędową. Tym razem zamontowano znany dobrze V12 Liberty o mocy 325 hp, który stosowany był w Mark VIII Tank. Potężny silnik montowany był również do prototypów projektowanych przez Waltera Christie. Tak zmodyfikowany pojazd otrzymał oznaczenie T1E1. Z nowym silnikiem był w stanie osiągnąć 40 km/h, a więc prędkość która nieznacznie przekraczała osiągi brytyjskiego Medium D. Czołgu, przypomnę, który skonstruowano ponad dekadę wcześniej.

Prototypy M1921, 1922, T1 posłużyły amerykanom wyłącznie do testów i eksperymentów. Zaraz po pierwszej wojnie światowej nikomu oprócz entuzjastów wojsk pancernych nie zależało na rozwoju tego rodzaju broni. Wraz z nastrojami szły konkretne działania organizacyjne.  Na początku lat 20-tych rozwiązano korpus pancerny marginalizując w ten sposób rolę czołgów w amerykańskiej armii. Zaprzestano produkować bądź znacznie zmniejszono zamówienia na czołgi, które miały zasilić US Army w Europie w 1919 roku. Wysiłki konstruktorów pracujących nad czołgiem średnim w latach 20-tych nie poszły jednak na marne. Ich wnioski zostały wykorzystane w latach 30-tych, a więc podczas prac konstrukcji, które wzięły udział w II wojnie światowej. Przynajmniej niektóre.

dane-techniczne-MediumTankT1

Niewątpliwym sukcesem była wspomniana w tekście próba, dzięki której M1921 pokonał rzekę wykorzystując do tego most pontonowy. Mimo wszystkich problemów z jednostką napędową czołg pokazał swój potencjał, który wzrastał wraz z wykorzystaniem wojsk saperskich. Dowódcy wojsk pancernych mogli zgłębiać prace brytyjskich teoretyków na temat głębokich uderzeń oskrzydlających, które w latach XX-tych wywarły ogromne wrażenie na części korpusu oficerskiego republiki weimarskiej.

_________________________________________________________________________________________________________________________
R.P. Hunnicutt, Sherman, A History of the American Medium Tank, Presidio Press, 1977
J. Ledwoch, J. Solarz, Czołgi USA 1939-1945, Wydawnictwo Militaria, Warszawa 1994
P. Chamberlain, Ch. Ellis, Tanks Of The World, 1915-1945, Cassel & Co
Ch. Chant, World Encyclopedia of The Tank, London 1994
http://ww1artwork.jexiste.fr/

Modelstory 19 listopada 2013 AMERYKAŃSKIE, DZIECIŃSTWO, GŁÓWNA