LEICHTER KAMPFWAGEN (LK I) – LEKKI POJAZD BOJOWY

Pancerz grubości 8 mm, prędkość 30 km/h, uzbrojenie jeden karabin maszynowy,  waga około 6 ton. Tak w dużym skrócie można opisać założenia pierwszego niemieckiego lekkiego czołgu.

Zaraz po zakończeniu prac nad A7V oraz ciężarówkami o napędzie gąsienicowym, inżynier Joseph Vollmer, rozpoczął rozwijać projekt lekkiego pojazdu. Nowe przedsięwzięcie rozpoczęto realizować w maju 1917 roku. Konstruktor był zdania, że A7V osiągnął, jeśli nie przekroczył, limit użyteczności w zakresie rozmiarów, wagi i osiągów. Był przeciwny planom budowy dużego pojazdu. Takiego jak chociażby K-Groskampfwagen (K-Wagen), który pojawił się w myślach niemieckich sztabowców.

Lekki model miał bazować na brytyjskim średnim czołgu Whippet. Był pierwszym niemieckim pojazdem posiadającym wieżę (prototyp Whippeta również ją miał). Docelowo miał być zamontowany w niej karabin maxima. Prototyp obsługiwało trzech członków załogi, kierowca i dwóch strzelców. W celu przyśpieszenia produkcji Vollmer skoncentrował się na wykorzystywaniu istniejących podzespołów. Silnik o mocy 40-60 hp, skrzynia biegów, miały pochodzić z produkowanych samochodów cywilnych. Ufał, że z takim podejściem uda się zapewnić produkcję na poziomie 1000 sztuk. We wrześniu 1917 roku pułkownik Hermann Meyer, zatwierdził przedstawioną mu koncepcję lekkiego pojazdu Leichter Kampfwagen – w skrócie LK, tak właśnie nazwano powstający model.

czolg-LKI-modelstory

Konstruując lekki czołg inż. Vollmer wpadł na pomysł wykorzystania podzespołów dostępnych na rynku. W ten sposób chciano osiągnąć dużą produkcję w możliwie krótkim terminie. fot. www.mtg.domek.org

Przez cały niemalże 1917 rok, produkcja czołgów nie była piorytetem w OHL Oberste Heeresleitung. Zmieniło się to dopiero pod koniec listopada wraz z szokiem, jaki wśród Niemców wywołał brytyjski atak pancerny pod Cambrai. W Niemczech nastał czas zdwojonych działań mających na celu przyśpieszenie programu pancernego. Problem w tym, że podejmowane decyzje były chaotyczne oraz środki jakimi zamierzano je realizować były niewystarczające. Świadczą o tym ciągłe opóźnienia w produkcji A7V oraz rozdrobnienie i tak skromnych zasobów na kilka projektów, w tym wspomniany K-Wagen.

Z końcem 1917 roku, Meyer zaproponował masową produkcję lekkich czołgów. Sądził, że do marca następnego roku uda się dostarczyć około 500 do 600 egzemplarzy. Założenia projektu przedstawiono członkom OHL w styczniu 1918 roku, a były one następujące. Prędkość 30 km/h, trzech członków załogi, których chronił 8 mm pancerz. Osłona tej grubości i ówczesnej jakości mogła zatrzymać zwykły miękki pocisk piechoty, ale ten z rdzeniem stalowym dopiero z odległości ponad 300 m! Vollmer jak każdy konstruktor miał do wyboru, lepsza mobilność lub lepsze opancerzenie. Wybrał mobilność, co nie spodobało się przedstawicielom OHL. Meyer zwracał uwagę, że Francuzi pracują nad lekkim czołgiem, którego masa nie powinna przekroczyć 6 ton, ale ten argument nie przekonał sztabowców i ostatecznie 17 stycznia 1918 roku odrzucili koncepcję LK, marnując w ten sposób cenny czas.

czolg-lk1-testy

Prototyp miał pancerz grubości 8 mm i to nie spodobało się przedstawicielom naczelnego dowództwa. Żądano grubszej osłony załogi z tego też względu projekt wstrzymano. fot. www.aviarmor.net

W międzyczasie Meyer spotykał się z przedsiębiorcami i rozmawiał na temat możliwości masowej produkcji modelu. Bez powodzenia. Zarówno Daimler jak i Krupp nie byli zainteresowani tą koncepcją. Meyer nie porzucił projektu i jeszcze w styczniu nakazał:

• przygotować i przeprowadzić testy pojazdu
• przeprowadzić testy pancerza odpornego na pociski ze stalowym rdzeniem

Na początku marca przygotowane było tylko jedno zawieszenie. Testy ujawniły gorsze osiągi niż zakładano. Pojazd udało się rozpędzić do 16-18 zamiast 30 km/h. Inną wadą były stosunkowo wąskie gąsienice. Zaproponowano, aby poszerzyć je do 25 cm. Nowy pancerz (odpowiednią grubość określono dzięki zarządzonym przez Meyera testom) był gotowy na 7 kwietnia, a dwa tygodnie później dostarczono nowe gąsienice. Złożony czołg ważył ponad 6 ton.

W tym samym czasie Vollmer pracował nad nowym projektem uwzględniającym wnioski wyciągnięte z prac nad pierwszym prototypem. Pojazd miał pancerz grubości 13 mm, szersze gąsienice poprawiające manewrowość. Prześwit wynosił 40 cm. Nowy model miał ważyć 8 ton. Wreszcie wiosną 1918 roku “zaświeciło słońce” dla niemieckiego programu pancernego. OHL zatwierdziło wstępnie plan produkcji lekkiego czołgu.

czolg-lkI-prawy-bok

Według założeń prototyp miał rozpędzać się do 30 km/h. Podczas testów osiągał prędkość jedynie 16-18 km/h. Problemem były też wąskie gąsienice, które szybko zastąpiono szerszymi. fot. www.patriotfiles.com

Wpływ na to miał raport z przesłuchań Francuskich jeńców wojennych, którzy informowali o produkcji dużej liczby małych czołgów. Biorąc pod uwagę fakt, że liczba produkowanych A7V jest zastraszająco niska, OHL przypomniało sobie o odrzuconej myśli. Porucznik Max Bauer, szef w OHL, II sekcji operacji zaczął interesować się tym tematem. Był wpływowym człowiekiem posiadającym kontakty wśród przemysłowców. Co prawda dopiero w sierpniu będzie mieć pełną kontrolę nad niemieckim programem pancernym, ale już wiosną decydował o przydziale środków produkcyjnych. Nikt nie mógł już jednak nadrobić straconych pierwszych miesięcy 1918 roku.

Podjęto nowe rozmowy z Kruppem. Z uwagi, że brakowało ciągników do artylerii, dyskutowano nad produkcją traktorów. Na spotkaniu 13 czerwca, które odbyło się w siedzibie Kruppa w Essen, Meyer i Vollmer zaprezentowali LK I, który znajdował się na dziedzińcu zakładów. Prototyp spodobał się.

Pod koniec 23 czerwca OHL wydał rozkaz masowej produkcji. W tym samym czasie były gotowe już także prototypowe podwozia nowego pojazdu LK II nad którym pracował Vollmer. Niemcy posiadali dwa gotowe rodzaje podwozia. Część zainteresowanych osób sądziła, że LK I zostanie uzbrojony w karabin maszynowy, a LK II w armatę kalibru 57 mm. Tak się jednak nie stało. W lipcu ministerstwo wojny wydało zamówienie na 670 sztuk LK II z możliwością rozwinięcia produkcji do 2000 sztuk. Realizację rozbudowanego zamówienia planowano zakończyć 30 czerwca 1919 roku. Kolejne 2000 sztuk miała być gotowa do grudnia 1919 roku. Jak wiadomo nieoczekiwany dla Niemców koniec wojny, pokrzyżował te plany.

czolg-lki-dane-techniczne

LK I był projektem, który pozwolił opracować zarys lekkiego czołgu. Doświadczenia wyniesione z prac nad tą konstrukcją pozwoliły myśleć o masowej produkcji LK II. Wstępne założenia inż. Vollmera dotyczące grubości pancerza oraz szybkości pojazdu okazały się błędne, co wpłynęło na przedłużenie się prac nad modelem. W czerwcu 1918 roku, a więc w momencie wydania rozkazu masowej produkcji lekkich pojazdów gąsienicowych, niemiecka armia była u kresu swych możliwości ofensywnych. Mogła czekać tylko na aliancka ofensywę, która musiała nastąpić po wzmocnieniu sił, świeżymi amerykańskimi oddziałami oraz rozbudowaniu wojsk pancernych do pokaźnych rozmiarów.

Wyczerpana trzymiesięczną ofensywą armia II Rzeszy, czekała na broń, której nigdy nie dostarczono. W połowie lipca Francuzi przystąpili do ofensywy posyłając na niemieckie linie setki małych i lekkich czołgów Renault FT. Z początkiem sierpnia przyłączyli się Brytyjczycy. Wydarzenia na froncie zachodnim, które miały miejsce latem oraz jesienią 1918 roku, zmusiły II Rzeszę do zawieszenia broni. Wiązało się to z zaprzestaniem zbrojeń, w tym wstrzymaniem budowy czołgów. Niemcom udało się wyprodukować kilka egzemplarzy LK II, który potajemnie sprzedali Szwedom. O tym czołgu i kulisach transportu będę jednak pisać przy innej okazji.

_______________________________________________________________________________________________________________________

P.Zarzycki, Czołg A7V, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994.
U.Feist, Deutsche Panzer 1917-1945, Action Publications, Washington 1978.
S.J. Zaloga, German Panzers 1914-18, Osprey Publishing Ltd, Wellingborough 2006.
http://www.landships.info/landships/index.html
http://ww1artwork.jexiste.fr/

Modelstory 28 maja 2013 GŁÓWNA, NARODZINY, NIEMIECKIE