KOLOHOUSENKA, KH-50 PIERWSZY CZESKI CZOŁG

W latach pierwszej wojny światowej, zaledwie sześć krajów przystąpiło do budowy czołgów. Były wśród nich Rosja, Anglia, Niemcy, Francja, Włochy, USA. Po wojnie Niemcy otrzymali zakaz posiadania wojsk pancernych oraz konstruowania i produkcji czołgów. W połowie lat 20-tych eksperymenty i ograniczoną produkcję prowadzono w pięciu pozostałych krajach. Do wyścigu dołączało państwo, które nie istniało w 1916 roku a więc w czasie, kiedy pierwsze czołgi wyjechały na pole bitwy. Była nim Czechosłowacja posiadająca całkiem dobre zaplecze przemysłowe.

 W 1918 roku Skoda i Tatra kojarzone były z produkcją armat, haubic i moździerzy dla CK armii. Po zakończeniu wielkiej wojny wszystko miało się zmienić. Po pierwsze produkcja miała iść teraz dla Pragi, a nie Wiednia. Po drugie zakłady miały produkować bardziej urozmaicony asortyment, m.in. broń pancerną, w której Czesi mieli niebawem zacząć się liczyć. Dobrym okresem dla tradycji pancernych naszych południowych sąsiadów były lata 30-te kiedy to opracowano m.in. LT 38, a ten jak wiemy wykorzystywany był w dużych ilościach przez Panzerwaffe. O tym pojeździe będę pisać szerzej za jakiś czas. Na razie mamy lata 20-te, a więc…

kh50-czolg-czeski-model

Pierwszy Czechosłowacki czołg przypominał nieco Renault FT. Z przodu swoje stanowisko miał kierowca, po środki strzelec, a z tyłu znajdował się silnik. Na kadłubie zamontowana była obracana w promieniu 360 stopni wieża. fot. forum.worldoftanks.com

W 1923 roku Czechosłowacja zakupiła plany lekkiego czołgu, które naszkicował Joseph Vollmer, znany konstruktor niemieckich czołgów z czasów wielkiej wojny. To spod jego ręki wyszły takie projekty jak: A7V, K-Wagen, LK I oraz LK II. Czesi zdawali sobie sprawę, że łatwiej im będzie wyprodukować pojazd oparty na projekcie kogoś kto miał już doświadczenie w budowie gąsienicowych pojazdów bojowych. Jeśli nie chcieli produkować gorszych czołgów, niż konstrukcje budowane na zachodzie, musieli albo kupić licencję produkowanego już wozu, bądź zakupić plany modelu, który nie był produkowany.

Na początku lat 20-tych niezbyt ciekawą sytuację miał Joseph Vollmer. Główny konstruktor niemieckiej broni pancernej podczas wielkiej wojny. Traktat wersalski zabronił Berlinowi produkcji czołgów. Władze republiki weimarskiej miały na głowie wiele problemów wewnętrznych i nie myślały aby obchodzić postanowienia układu kończącego pierwszą wojnę światową. Z tego też względu wszelka produkcja została wstrzymana, a prace konstrukcyjne zawieszono. Joseph Vollmer musiał zakończyć pracę w branży broni pancernej. Mógł też realizować zamówienia po za granicami republiki weimarskiej . Tak też uczynił. Zaangażował się w projekt budowy szwedzkiego czołgu, który był tak naprawdę lekko zmodyfikowanym LK II. Przygotował też projekt lekkiego czołgu dla Czechosłowacji. Był nim KH-50, którego pierwsze egzemplarze wybudowane zostały w 1925 roku. Czołg miał łączyć dwa rodzaje zawieszenia.

testy-czolg-kh50

Głównym uzbrojeniem pojazdu, była armata kalibru 37 mm, która zamontowano w obracanej wieży. fot. forum.ioh.pl

Na początku lat dwudziestych umysły konstruktorów zaprzątnięte były poszukiwaniem rozwiązań, które miały nadać kierunek rozwoju broni pancernej. Niektóre z ówczesnych pomysłów są stosowane do dziś. Inne zdawały się być efektem panujących w danym momencie trendów. Tak też było z łączeniem dwóch rodzajów zawieszenia w jednym czołgu. Mowa o sprawdzonych już w terenie gąsienicach oraz kołach. Za oceanem Walter Christie prowadził pierwsze eksperymenty, a w Wielkiej Brytanii zbudowano Medium Mk I ze zmodyfikowanym zawieszeniem. Powstał też projekt ciekawej tankietki Carden Lloyda, który posiadał zarówno gąsienice jak i koła. Czesi nie chcieli odstawać od czołówki. Zapragnęli aby ich pierwszy czołg posiadał wszystkie ważniejsze cechy konstrukcji budowanych na zachodzie w tamtym okresie. Tak też się stało.

Kolohousenka tak w języku naszych południowych sąsiadów nazywany był projekt czołgu KH-50 oraz późniejszych jego modyfikacji KH-60 oraz KH-70. A cóż to dokładnie oznacza? Chociaż czeski język jest nam bliski, nie rozumiem go ni w ząb. Wydaję mi się jednak, że jest to po prostu kołowo gąsienicowy pojazd. Jeśli moje przypuszczenia są błędne to proszę je sprostować 😉 Wdrażaniem projektu w życie zajęły się dobrze dziś znane firmy Skoda oraz Tatra. W połowie lat dwudziestych doszło do testów. Model nie sprostał wysokich wymagań wojskowych, z tego też względu nie podjęto masowej produkcji. Skupiono się natomiast na modyfikacji dotychczasowej konstrukcji. Wydaje się, że największą słabością był silnik oraz układ zmiany zawieszenia.

kh50-testy-czolg

Koła wspomagały gąsinice oraz… fot. forum.ioh.pl

Przy 6,8 tonach masy oraz 50-konnym silniku, czołg osiągał prędkość 12 km na godzinę na gąsienicach i 35 km/h na kołach. Dla wojskowych jak już wspomniałem wyżej było to stanowczo za mało. System zmiany zawieszenia nastręczał załodze masy problemów. Załoga (dwóch czołgistów) musiała obsługiwać system ręcznie. Cały proces zmiany kół na gąsienice i odwrotnie trwał około 10 minut. Konstruktorzy wiedzieli, że system będzie musiał ulec modyfikacjom. Jak prezentowały się inne parametry czołgu? Mierzył 4,51 m długości, 2,20 m szerokości, 2,17 m wysokości. Grubość pancerza wynosiła 13 mm. Model uzbrojony był w jeden karabin maszynowy lub działo kalibru 37 mm, które znajdowało się w obracanej w promieniu 360 stopni wieży. Usadowiona ona była na kadłubie, w którym znajdowały się przedział bojowy oraz silnikowy. Z przodu siedział kierowca, po środku strzelec/dowódca. Za przedziałem bojowym znajdował się silnikowy z czterocylindrową, napędzaną benzyną jednostką napędową.

Jak widać konstrukcja przypomina rozwiązania opracowane w 1917 roku przez Louisa Renault. Pamiętajmy że przemysł czołgowy był wówczas w powijakach i w wielu krajach ówczesnej Europy rezygnowano z produkcji własnych pojazdów na rzecz czołgów kupowanych u producenta. Jedynie większe Państwa decydowały się na opracowywanie własnych konstrukcji a następnie ich produkcję. Dlatego zaskakiwać może fakt, że pierwsze przymiarki do masowej produkcji poczynił kraj, który dopiero co powstał i jeśli chodzi o zasoby surowcowe, ludzkie, ekonomiczne nie mógł równać się z pozostałą pancerną piątką. Jak potoczyły się dalsze losy tej ciekawej konstrukcji?

kh50-trakcja-kolowo-gasienicowa

… pomagały pokonywac rozmaite przeszkody. fot. Czechoslovak Armoured Fighting Vehicles 1918-1945

50 koni mechanicznych nie było w stanie zapewnić osiągów, których spodziewali się przedstawiciele czechosłowackiej armii. Z tego też względu na przełomie 1928/29 roku, powstała zmodyfikowana wersja wozu KH-60. Jak można się domyśleć, była ona wyposażona w mocniejszy 60-konny silnik. Miała też nieco cięższy pancerz. Ostatni model KH-70, został wyposażony w 70-konny silnik. Poprawiono wówczas zawieszenie, a w zasadzie proces zmiany gąsienic na trakcję kołową. W 1930 roku wybudowano cztery prototypy, które używane były przez armię jako pojazdy szkoleniowe. Służbę zakończyły w 1936 roku.

 Pierwszy czechosłowacki czołg nie był udaną konstrukcją. Wskażcie mi jednak kraj, którego pierwszy czołg był na tyle udany aby kontynuować jego produkcję przez parę następnych lat. Wszystkie wczesne czołgi cierpiały na wiele usterek, które utrudniały życie czołgistom. W moim odczuciu na uznanie zasługuje fakt , że nasi południowi sąsiedzi już na początku lat 20-tych podjęli próbę budowy własnych czołgów. Dla porównania II RP zadowalała się sprzętem który udało się otrzymać bądź kupić od Francji. Nic więc dziwnego, że doświadczenia których nabrali czescy inżynierowie podczas prac nad KH owocowały w późniejszych latach, świetnymi konstrukcjami, które zaczęła używać armia w pewnym momencie historii uznawana za niezwyciężoną.

 KH-50-dane-techniczne_________________________________________________________________________________________________________________________
P. Chamberlain, Ch. Ellis, Tanks Of The World, 1915-1945, Cassel & Co
Ch. Chant, World Encyclopedia of The Tank, London 1994
H.C. Doyle, C.K. Kliment, Czechoslovak Armoured Fighting Vehicles 1918-1945, Argus Books LTD, Watford, 1979

Modelstory 18 grudnia 2013 CZECHOSŁOWACKIE, DZIECIŃSTWO, GŁÓWNA