BOJOWNIK O WOLNOŚĆ TOWARZYSZ LENIN

W latach 1919-1924 powstało w ogarniętej wojną domową Rosji kilka projektów, które nie wyszły poza fazę projektowania prototypowego. Wpływ na to miały brak zaplecza przemysłowego, umiejętności technicznych oraz pustoszące kraj walki bolszewików z „kontrrewolucją”.

Dość ciekawą konstrukcją był projekt małego pojazdu, który wagą i wymiarami przypominał budowane kilka lat później tankietki. K0, bo tak nazywał się ów prototyp zaprojektowany został na początku 1919 roku przez inż. Maksimowa. Podczas budowy konstruktor wykorzystywał trudno dostępne wówczas  na rosyjskim rynku części samochodowe. Jedną z nich był silnik Fiata o mocy 40 hp. W teorii pojazd miał rozwijać prędkość 17 km/h. Osłonę załogi, którą stanowił jeden czołgista oraz newralgicznych części modelu miał zapewniać pancerz grubości 8-10 mm. Cienki pancerz oraz małe wymiary powodowały, że pojazd ważył jedynie 2,6 tony. Uzbrojeniem miał być CKM Colt lub Maxim.

Shitonoska, znaczy tyle co opancerzony transporter. Był rozwinięciem projektu K0. Oryginalnym rozwiązaniem była półleżąca, niczym w sportowym samochodzie, pozycja kierowcy. Tego typu rozwiązanie pozwalało obniżyć sylwetkę maszyny, a tym samym zmniejszyć masę do 2,25 ton. Zawieszenie składało się z 20 małych kół nośnych zamontowanych z obu stron kadłuba. Z przodu zamontowano uzbrojenie czyli karabin Maxima kalibru 7,62 mm. Można nim było celować w promieniu 15 stopni w każdą stronę. Model posiadał ten sam silnik co jego protoplasta i mógł rozwijać podobną prędkość. Z projektu tego zrezygnowano ze względu na fatalne warunki, w jakiej przyszło służyć czołgiście obsługującemu pojazd. Mimo to w latach 1920/22 w zakładach Sormovo udało się wyprodukować 16 próbnych egzemplarzy.

czolg-opancerzony-transporter

Shitonoska to radziecki transporter opancerzony, który powstał w 1919 roku. Załogę stanowiła jedna osoba, która pełniła służbę w półleżącej pozycji. Pojazd był niski i lekki. Ważył jedynie 2,25 tony. fot. J. Milsom, Russian Tanks 1900-1970: The Complete Illustrated History of Soviet Armoured Theory and Design.

W roku 1920 światu zaprezentowano konstrukcję nazwaną  „Teplochod AM – Parochód AM”. Model ten został opracowany przez V.Kondratevym’a. Był znacznie cięższy od poprzednich projektów. Ważył 10 ton, a z zewnątrz przypominał okręt z doczepionymi płytami pancernymi po bokach. Po roku wytężonej pracy wstrzymano prace, które dotarły do półmetka. Projektu nigdy nie dokończono, a to z uwagi na brak silników oraz pozostałych niezbędnych do funkcjonowania podzespołów. Jak widać próby zbudowania pojazdu od podstaw spełzły na niczym. Bolszewicy byli jednak blisko produkcji pierwszego czołgu, a pomoc miała nadejść z najmniej spodziewanej strony.

ZDOBĘDZIEMY CZOŁG NA NASZYCH WROGACH

Z pierwszym seryjnie produkowanym w ZSRR czołgiem wiąże się historia, która rozpoczęła się u schyłku wielkiej wojny. Jesienią 1918 roku oddział francuskich lekkich czołgów został przetransportowany do Rumunii. Co prawda jednostkę wyładowano na Bałkanach, ale był już w zasadzie koniec wojny i czołgiści nie zdążyli wziąć udziału w walce. Kilka tygodni później wszystkich załadowano ponownie na statek. Tym razem celem była Odessa, jeden z portów ogarniętej wojną domową Rosji. Kompanią dowodził kapitan Gayet, siostrzeniec gen. Jean’a Estienne’a, twórcy francuskich wojsk pancernych. Oddział wylądował w Rosji w niecały miesiąc po zawieszeniu broni na froncie zachodnim. W okolicach Odessy oprócz piechoty francuskiej, stacjonowały też wojska Greckie.

ruskij-reno-bolszewicy-model

Pierwszy radziecki czołg i pierwsze zdjęcia z nową bronią, która miała stać się symbolem radzieckiego sposobu rozwiązywania problemów.

Morale stacjonujących w tym rejonie wojsk nie było najlepsze. Nikt nie rozumiał problemów wschodu i nikt nie chciał ginąć za rosyjskiego chłopa. Zła atmosfera szybko udzieliła się francuskim pancerniakom. W mieście stacjonowała też jednostka złożona z Polaków, którzy służyli wcześniej w carskiej armii. W dniu 7 lutego 1919 roku czołgi po raz pierwszy weszły do akcji. W okolicach Tiraspola wspierały atak polskiej piechoty. Kilka dni później pojazdy gąsienicowe wspierały piechotę Grecką. To właśnie wtedy bolszewicy przechwycili jeden czołg. Daleko mu było do pełnej sprawności. Był to w zasadzie dopalający się wrak. Mimo to pojazd został przetransportowany do Moskwy, gdzie został sprezentowany wodzowi rewolucji. Pierwszy zdobyczny Renault FT miał posłużyć jako wzorzec produkcyjny. Do rozpoczęcia procesu produkcyjnego było jeszcze jednak daleko. Nastąpi to jesienią, a na razie mamy wiosnę 1919 roku.

W marcu 1919 roku kolejne pięć czołgów wpadło w ręce czerwonoarmistów. Cztery z nich zostały wysłane do Fabryki Lokomotyw w Charkowie. Tam dokonano napraw po czym wcielono je do służby. Pierwszy raz użyto je w rejonie Nowomoskowska w walkach z gen. Denikinem. Nie wiadomo, co stało się ze wspomnianymi maszynami, przypuszcza się, że zostały wówczas zniszczone przez “białych”. Denikin wówczas również dysponował siłami pancernymi. W kwietniu Rosję opuścili Francuzi zostawiając „białym” kilka czołgów, które w późniejszej fazie wojny wpadły w ręce „czerwonych”. W 1920 roku sowietom udało się jeszcze przechwycić siedem maszyn podczas wojny z rodzącą się II RP.

czolg-ruskij-reno-historia

“Bojownik o wolność towarzysz Lenin” to pierwszy z serii 15 czołgów K.S wybudowanych w 1920 i 1921 roku.

PRODUKCJA

Zanim Rosjanom udało zdobyć się parę maszyn w walkach z Polakami, podjęto decyzję o budowie własnej wersji czołgu. Jak łatwo się domyśleć model miał być zbudowany na bazie przechwyconych Renault FT. Decyzja zapadła w połowie 1919 roku. Prace nad maszyną rozpoczęły się w Nowogrodzie Niżnym w październiku. Projektem kierował N.I.Khrulev. Pomagało mu wielu inżynierów, w tym dwóch pochodzących z Francji. Prototyp gotowy był do testów dopiero w sierpniu 1920 roku. Projekt opóźniał się ze względu na wiele problemów, z którymi przyszło konstruktorom walczyć. Szczególnie trudne w warunkach wojny domowej było uruchomienie produkcji płyt pancernych. O specjalistycznym uzbrojeniu nie mogło być mowy, dlatego też postanowiono wykorzystać uzbrojenie, które zamontowane było wcześniej w zdobycznych czołgach. Pierwszy pojazd otrzymał dość dziwnie brzmiącą dziś nazwę „Bojownik za wolność towarzysz Lenin”. Pamiętajmy jednak, że były to czasy rewolucji bolszewickiej i ostrej walki klasowej. Nazwy musiały więc zobowiązywać do poświęceń i ciągłej walki. Dlatego też pozostałe wybudowane czołgi również miały dość ciekawe „rewolucyjne” nazwy: „Komuna Paryska”, „Czerwony wojownik”, „Ilja Muromiec”.

Ostatecznie pojazd wszedł do służby w grudniu 1920 roku. Następne 14 egzemplarzy wcielano do armii w przeciągu kolejnego roku. Ogółem wyprodukowano 3 modele uzbrojone w działko 37 mm, osiem w działko 37 m i km 8 mm hotchkiss. Cztery sztuki pozostały nieuzbrojone. Pojazd otrzymał nazwę K.S. od fabryki, w której go wyprodukowano, Krasnoye Sormovo. Był kopią francuskiego Renault FT i z tego też względu nie skupiałem się w tym tekście na charakterystyce pojazdu. Można o tym poczytać we wpisie poświęconym najsłynniejszej konstrukcji znad Sekwany. Nawet amerykański Six Ton, który był budowany na licencji i wedle francuskich planów, miał więcej różnic! Jedynym znaczącym odstępstwem od „oryginału” był czterocylindrowy silnik AMO, który rozpędzał pojazd do 8,5 km na godzinę. Jakie były dalsze losy czołgu? W latach 20-tych uczestniczył w wielu paradach, które podkreślały potęgę pierwszego państwa robotników. Z czasem coraz głośniej dawały znać o sobie z częściami zamiennymi. W połowie dekady tylko osiem czołgów było w pierwszej linii. Pozostałe przeniesiono do rezerwy, gdzie pełniły teraz role źródła części zapasowych. Na początku lat 30-tych Ruskij Reno zakończył swoją służbę. Konstrukcja posłużyła jako wzorzec dla kolejnego radzieckiego pojazdu MS-1 bądź znanego pod innym symbolem T-18, który wyprodukowano w znacznie większych ilościach.

dane-techniczne-ruskij-renoChociaż na terenach Rosji, nad czołgami pracowano już w 1914 roku, pierwszą konstrukcją którą wprowadzono do służby był właśnie Ruskij Reno, a w zasadzie Renault FT. Najbliższe lata będą charakteryzowały się kopiowaniem pomysłów z zachodu. Praktyki te wzmocnione zostaną przez Stalina, który zdawał sobie sprawę, że ZSRR jest zacofanym technologicznie krajem. W drugiej połowie lat 20-tych cały kraj skupi się na industrializacji, która pozwoli w latach 30-tych “rozbujać” niespotykaną nigdzie na świecie masową produkcję. Pierwszy radziecki czołg wygląda przy najsłynniejszym czołgu ze wschodu T-34 jak zabawka. Konstrukcja ta dała radzieckim inżynierom wskazówki, które pozwoliły pokonać wiele problemów, z którymi nie potrafili sobie poradzić carscy inżynierowie.

_________________________________________________________________________________________________________________________

S.J.Zaloga, The Renault Ft Light Tank, Osprey Publishing Ltd, London 1988.
J. Milsom, Russian Tanks 1900-1970: The Complete Illustrated History of Soviet Armoured Theory and Design, Harrisburg: Stackpole Books, 1971.
T. Bean, W. Fowler, Pancerna potęga Stalina. Radzieckie czołgi II wojny światowej, Bellona, 2012

 

Modelstory 23 października 2013 DZIECIŃSTWO, GŁÓWNA, ROSYJSKIE/ZSRR